„VEHABIJSKA FITNA“ KROZ VEHABIJSKI POKRET

Prije nego što počnemo upoznavanje sa ličnošću osnivača ovog pokreta 
i ukažemo na posljedice koje je izrodio ovaj pokret, smatram korisnim 
da se osvrnemo na osnovne ideje pokreta i njegovog utjecaja na tadašnje 
islamsko društvo. Temeljna ideja pokreta je poziv da se obožava samo Allah 
dželle še’nuhu i da se ne čini ibadet nikome drugom, osim Allahu dželle 
še’nuhu Bez razlike radilo se o kamenju, drveću ili ljudima. Utjecaj ovog 
pokreta je bio usuglašen sa naobrazbom Muhammeda ibn abdul-Vehhaba, koji
svojom idejom i reformatorskim djelom nije izašao izvan okvira sredine 
i učenja koje je usvojio od oca i drugih savremenika. To su uglavnom bili 
učenjaci koji su se naslanjali na hanbelijski mezheb i misli i ideje šejha 
ibn Tejmijje i njegovog učenika ibn Kajjima el-Dževzijje.
 
 
Pojavom vehabijskog pokreta nastupilo je vrijeme kada su se lahko uništavali 
ljudski životi, napadala naselja, dozvoljavalo se lahko ono što je bilo 
zabranjeno vjerom, spaljivala su se drveća i rušile kuće. To je provođeno 
nad muslimanima. Sve s ciljem vraćanja ljudi čistoći islamskog vjerovanja, 
koji su u osnovi pripadali tom vjerovanju (akidi). To je vrijeme kada 
su bile rasprostranjene vradžbine i čarolije koje su neke ljude naveli 
da smatraju svetim kamenje i drveće. A to iz razloga što je područje Hidžaza 
bilo totalno zapostavljeno, posebno pustinjska područja i beduinska naselja 
od strane vlasti. Niko nije vodio računa o tome šta se tamo dešava. Hidžazu 
se nije posvećivala nikakva važna pažnja.
 
 
U to vrijeme u Evropi su bili aktualni reformatorski pokreti koji su 
korijenito mijenjali tok povijesti. Iz starog svijeta ušli su u novi moderni 
svijet, te su zahvaljujući nepažnji, učmalosti i zaspalosti muslimana 
postigli da muslimani postanu lahak plijen i igračka u rukama industrijski 
moćnog svijeta; Istoka ili Zapada.
 
 
Uspjeh koji je postiglo vehabijsko misionarstvo nije imao traženi odjek 
koji je bio potreban muslimanima ovog stoljeća. Zato što je reforma koju 
je zagovarao vehabizam bila ograničena i previše lokalna i što je bila 
čisto vjerskog karaktera. Uspješna reforma koja je trebala muslimanima 
nije mogla biti isključivo vjerskog karaktera, nego reforma vjerskog, 
političkog, sociološkog i naučnog karaktera, koja bi muslimane dovela 
ondje gdje je stigla Evropa u ovom stoljeću.
 
Da, trebala je reforma koja bi muslimane dovela tamo dokle je stigla Evropa 
svojom renesansom. Nije bilo dovoljno rušenje kubbeta nad kaburima, zabrana
“tevessula sa Poslanicima i evlijama“ da iznese muslimane u potrebnu renesansu. 
Na vehabizam je najviše idejnog utjecaja bilo od ibn Tejmijje, a poznato 
je da je ibn Tejmijje imao kritičan stav i ignorirao je filozofiju i njene 
znanosti. To je bio veliki minus u vehabijskom pokretu koji mu je prouzrokovao 
veliku štetu. Filozofija u doba ibn Tejmijje je bila stara filozofija 
koja nije imala neku posebnu naučnu vrijednost u praktičnom životu. Što 
se tiče filozofije u doba djelovanja vehabijskog pokreta, ona je već imala 
drugačiju dimenziju i težinu. Bila je usko povezana sa naukom i imala 
je vidljivu korist i utjecaj u praktičnom životu. Nije dobro za jedan 
reformatorski pokret da negira praktičnu korist filozofije ili da je smatra 
beznačajnom. Obzirom da je vehabizam nastao među beduinima i u jednoj 
primitivnoj sredini, onda im se opravdava da su reformu izvršili u toj 
mjeri zadovoljavajući potrebe beduinsko – pustinjskih uvjeta življenja. 
Međutim to nije bilo ni blizu dovoljno niti prihvatljivo za ostali daleko 
veći dio naprednog islamskog ummeta. Stav naprednog i civiliziranog djela 
islamskog ummeta spram vehabijskog pokreta bio je da mu se ne da podrška 
i zahtijevali su veću dozu islaha (reforme). Čak i više od toga, zauzeli 
su spram njega stav ne baš plemenite osobe, osporili su ga i suprotstavili 
mu se svim raspoloživim sredstvima. Tako da je rezultat svega toga bio 
da je došlo do ratova koji su povećali jaz i podijeljenost među muslimanima.
 
 
Dodatno tome, vehabijskom pokretu se pripisuje udio u tim ratovima koji 
su nastali među muslimanima njegovim povodom. Jer vehabijski pokret nije 
bio mirni misionarski poziv koji se obraćao nosiocima suprotnog mišljenja 
sa lijepim savjetom (mev´izatun hasenetun) i pozivanjem ljudi u svoj pokret 
(bileti hije ahsen ) – na najljepši način. Oni su objavili sveti vjerski 
rat s ciljem podrške svom pokretu, kako bi silom natjerali protivnike 
na ulazak u njega, pa ko bi povjerovao bio bi spašen, a ko bi se suprotstavio 
i pobunio proglasili bi ga otpadnikom i učinili dozvoljenim prolijevanjem 
njegove krvi i konfiskaciju imovinu. Vehabije su tako postupali sa zemljama 
u koje su ulazili počevši od Jemena, Hidžaza, rubnih dijelova Šama do 
Iraka. Svaku državu u koju su ušli, smatrali su je dozvoljenom za objavljivanje 
rata protiv njenih stanovnika. Ako bi imali snage za zadržavanjem u tim 
zemljama pripajali bi ih svojim pokrajinama gdje su već imali vlast, a 
ako ne bi mogli ostati zadovoljavali bi se pustošenjem, rušenjem i pljačkom 
plijena.
 
Nema ni najmanje sumnje da je vehabijski pokret ovakvim činom izlazio 
iz okvira islamske tolerancije. Jer je islamsko misionarstvo isključivo 
miroljubivog karaktera i ne oslanja se na rat izuzev u nužnim situacijama; 
kao što je odbrana. Islam ne dozvoljava da se prvi napada ratom na neprijatelja, 
jer nije dozvoljeno nikoga silom ugoniti u islam. To je od elementarnih 
odlika islama, koje su poznate svakom. Ali vehabije u tom vremenu nisu 
mislili tako. Smatrali su da je islam krenuo sa sabljom pa su rekli:“Neka 
i poziv u njega bude sa sabljom.“
 
Po islamskom učenju, muslimani trebaju i sa svojim protivnicima koji su 
nevjernici postupati postupkom tolerancije. Međutim, vehabije su se žešće 
obračunavali sa svojim neistomišljenicima nego što su to činili muslimani 
sa svojim protivnicima-nevjernicima. U najmanju ruku trebali su postupati 
sa svojim neistomišljenicima, kao što to čine muslimani u duhu islamskog 
učenja. S tom razlikom što vehabijski neistomišljenici nisu bili nevjernici. 
To su bila jedna većina muslimanske populacije koji su vjerovali u Allaha 
i Njegova Poslanika, ali se nisu slagali sa učenjem vehabija. Pa i ako 
su možda neki od njih dozivali mrtve i tražili njihovu pomoć i molili 
im se za postizanje potreba i traženje izlaza iz teškoća, kada bi se i 
pomirili sa činjenicom da su to elementi širka, ipak ne može činiti širk 
ko vjeruje u Allaha. Te ljude je trebalo poučiti, a ne ubijati ih.
 
Potpora koju su Ali Sauud dali vehabijama je bila dovoljna da su mogli 
objaviti džihad svojim neistomišljenicima. Iako je miroljubiva metoda, 
po nama, bila veći garant uspjeha i proširenja da’we od metode sile. Njihovo 
posezanje za argumentom sile rezultirao je da su i neistomišljenici posezali 
za istim argumentom. To je rezultiralo da se o ovom pokretu iskrivila 
slika u očima mnogih ljudi i tako su mnogi udaljeni i od pomisli da pristupe 
takvom pokretu. Veoma mali broj arapa u svojim državama je pristupio ovom 
pokretu, jer im nije stigao u njenom izvornom obliku, nego je do mnogih 
dostizala veoma iskrivljena slika. A da su kojim slučajem vehabije upotrijebili 
metodu miroljubivog širenja da‘we, vjerojatno bi im povjerovao veći broj 
ljudi, naročito poslije naglog porasta stepena obrazovanja i interesa 
za obrazovanjem.
 
A i sada glavna brana za ulazak u ovaj pokret su primitivni i umišljeni 
pozivači koji ne odustaju od metode sile i strogosti koja je bila prisutna 
i u početku širenja vehabijskog pokreta.
 
 
Također, ono što se zamjeri vehabijama i njihovoj misiji je činjenica 
da su pozivali deklarativno na otvaranje vrata idžtihada a sami su ostali 
slijepo držeći se hanbelijskog mezheba. Od ibn Tejmijinog učenja uzeli 
su samo učenje o akaidu (islamskom vjerovanju), a ništa nisu prihvatili 
od njegovog idžtihada u propisima (ahkam), kao npr. pitanje talaka isl.
 
Čak i od samog ibn abdul-Vehhaba ne spominju se noviji idžtihadi osim 
u nekim pitanjima koja nisu od neke posebne važnosti. Npr. Pojavio se 
je sa mišljenjem da krvarina muslimana je 800 rijala, umjesto vrijednosti 
100 deva, što je ustavovljeno hadisom Allahova Poslanika. Mada su muslimani
sada a i tada bili u velikoj potrebi za idžtihadom stvarni idžtihad ni 
sa ovim pokretom nije profunkcionirao. Nije bilo dovoljno da se stane 
ondje gdje je stao ibn Tejmijje. Bila je potreba za idžtihadom koji bi 
otklonio tragove učmalosti i zaleđenosti islamske misli, evidentne u stoljećima 
koja su prošla. Uslijed nedostatka istinskog i efektivnog idžtihada muslimani 
su dovedeni u stanje dekadente i potrebe oslanjanja na druge i posuđivanje 
njihovih zakona.
Dr. Muhammed Husejn Šendub

Ova stranica koristi kolačiće (cookies) za pružanje boljeg korisničkog iskustva, funkcionalnosti stranice i prilagođavanja sustava oglašavanja. Nastavkom pregleda portala slažete se sa korištenjem kolačića. Za nastavak pregleda portala kliknite na “Slažem se”. Više informacija

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close